027 Między słowami

Dzisiaj publikuję scenariusz opracowany na potrzeby portalu Scholaris.pl

IV etap edukacyjny, język polski (zakres podstawowy)

Temat: Między słowami

Treści kształcenia:

  1. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji.
  2. Świadomość językowa. Uczeń:
    • na pojęcia znaku i systemu znaków; uzasadnia, że język jest systemem znaków; rozróżnia znaki werbalne i niewerbalne, ma świadomość ich różnych funkcji i sposobów interpretacji.

Cele operacyjne:

Uczeń:

  • Rozumie, czym jest znak,
  • Poznaje pojęcie znaku i system znaku,
  • Rozróżnia znak werbalny i niewerbalny,
  • Wskazuje na zastosowanie treści znaku w tekście literackim/inscenizacji,
  • Ma świadomość różnych funkcji znaku i możliwości jego interpretacji,
  • Utrwala wiedzę o pantomimie.

Nabywane umiejętności:

  • Analiza utworu literackiego (poetyckiego), analiza inscenizacji (pantomimy),
  • Rozumienie zastosowanych w utworze środków wyrazu artystycznego,
  • Definiowanie pojęcia znaku,
  • Rozróżnianie znaków werbalnych i niewerbalnych,
  • Sprawne korzystanie ze słowników.

Kompetencje kluczowe:

  • Porozumiewanie się w języku ojczystym,
  • Umiejętność uczenia się,
  • Świadomość i ekspresja kulturalna.

Środki dydaktyczne:

  • Tekst literacki (kopie kserograficzne): Małgorzata Hillar „Zakochana”[1],
  • Dowolnie wybrany słownik języka polskiego,
  • Sprzęt multimedialny (komputer podłączony do telewizora/projektor multimedialny/tablica interaktywna),
  • Zasób multimedialny: film „Zechce pan usiąść…”.

Metody nauczania:

  • Podające: pogadanka, wykład informacyjny,
  • Problemowe aktywizujące: dyskusja,
  • Eksponująca: film,
  • Praktyczna: praca z tekstem.

Formy pracy:

  • Zbiorowa jednolita,
  • Indywidualna jednolita,
  • Grupowa zróżnicowana.

Przebieg zajęć:

Etap wstępny

Nauczyciel wita uczniów i zapoznaje ich z tematem zajęć. Potem prosi, aby wyobrazili sobie, że są w obcym, nieznanym nikomu z nich mieście.

Nie mają przy sobie mapy, nawigacji itp., a muszą dotrzeć do znajdującego się dość blisko punktu A (np. trzeba skręcić w lewo, na skrzyżowaniu w prawo i potem iść prosto). Zatrzymują przechodnia i pytają o drogę – problem w tym, że ich rozmówca nie zna zbyt dobrze języka, którym się posługują; rozumie zaledwie kilka słów. Czy mogą mimo wszystko się porozumieć? Czego użyją (komunikacja pozawerbalna)? Czy gesty, mimika i inne sposoby komunikacji pozwolą na poprawne wskazanie i potem odnalezienie drogi do punktu A?

Uczniowie dyskutują na ten temat. Następnie nauczyciel prosi dwie chętne osoby o odegranie podobnej scenki. Po inscenizacji następuje podsumowanie wniosków o niewerbalnym porozumiewaniu się.

Etap realizacji

Nauczyciel rozdaje uczniom kserokopie wiersza Małgorzaty Hillar pt. „Zakochana”, na których nie ma zapisanego tytułu. Poleca im przeczytać tekst i zastanowić się, kim jest bohaterka wiersza.

Małgorzata Hillar
„Zakochana”

Idzie ulicą 
jakby tańczyła 
na baletowym popisie 

Uśmiecha się 
do dziecka w wózku 
do wróbla 
który stracił ogon 

Te kropki na sukience 
myśli 
mają kolor jego oczu 

Od rana powtarza 
najmilsze imię 
i wychodzi z domu 
w jednej pończosze.

Po chwili nauczyciel zadaje uczniom pytania:

  • W jaki sposób zachowuje się bohaterka wiersza?
  • Czy coś ilustruje jej stan emocjonalny?
  • Jakie znaki daje obserwatorom?
  • Jaki tytuł pasowałby do tego utworu? (Po propozycjach uczniów podaje oryginalny tytuł).

Kieruje rozmową tak, aby młodzież wskazała na pojęcie znaku jako nośnika treści komunikacyjnych. Poleca uczniom sprawdzenie tego terminu w słowniku języka polskiego. Zapisuje na tablicy słowo „znak”, a dookoła niego najważniejsze jego cechy podane przez uczniów. Następnie tłumaczy zależność między znakami, która tworzy system znaków – czyli język. Zarysowuje też wstępnie schemat komunikacji znakowej według Romana Jakobsona (rozwinięcie tematu na innych, osobnych zajęciach):

Kontekst

Nadawca ———-> Komunikat ———-> Odbiorca

Kontakt
Kod

Kolejnym etapem zajęć jest praca z zasobem multimedialnym. Zechce pan usiąść 

Nauczyciel odtwarza film, a po emisji prosi uczniów o interpretację. Zadaje pytania:

  • Jaką scenkę przedstawia film?
  • Co robią bohaterowie?
  • Jakie emocje i zachowania wyrażają? (czekanie, zniecierpliwienie, uprzejmość, grzeczność, zadowolenie itp.). Skąd to wiemy?

Następnie prowadzący zajęcia prosi uczniów o przypomnienie charakterystyki obejrzanej przed chwilą formy przedstawienia (pantomima). Podsumowanie i utrwalenie wiadomości na jej temat.

Nauczyciel prosi kilku chętnych, aby za pomocą pantomimy przekazali klasie jakąś wiadomość, hasło itp. Uczniowie proponują tematy scenek; powinni uwzględnić kontekst danej sytuacji i wynikające z niego możliwości interpretacji tej samej sceny (przykładowe tematy scenek: powitanie kolegów na boisku szkolnym – jak tę samą sytuację będą widzieć różni jej uczestnicy, np. strażnik miejski lub starsza pani). Praca może odbywać się w parach, trójkach. Uczniowie odgrywają cztery, pięć scenek.

Etap końcowy

Na podstawie obejrzanego filmu i własnych obserwacji uczniowie mają za zadanie określić, jakie gesty/znaki/mimika sugerują uprzejme i nieuprzejme zachowania społeczne. Nauczyciel prosi, aby młodzież zastanowiła się, w jakich sytuacjach używamy takich niewerbalnych znaków (np. na drodze, podczas jazdy samochodem, kiedy widzimy, ale nie słyszymy odbiorcy komunikatu, a chcemy go np. pozdrowić itp.), kiedy są one szczególnie ważne (kierowanie ruchem przez policjanta, akcje wojskowe itp.).

Dodatkowo:

Uczeń zdolny może podać przykłady systemów znaków (języków), które nie wykorzystują słów, np. indiańskie znaki dymne, alfabet Morse’a itp. i określić ich zasady.


[1] Proponowane źródło: Małgorzata Hillar, Zakochana, [w:] Taż, Prośba do macierzanki, Czytelnik, Warszawa 1959 lub [w:] Od Staffa do Wojaczka. Poezja polska 1939–1985. Antologia, pod red. B. Drozdowskiego i B. Urbankowskiego, tom II, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1988.

Udostępnij

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.