Literacki kod maturzysty – informacje o serii

Seria wykorzystuje dwa odrębne sposoby pracy z literaturą.

Poziom podstawowy – F–A–K–W

F – Fakty i cytaty Uczeń wybiera wydarzenia, działania, wypowiedzi, relacje, sceny lub krótkie cytaty potrzebne do rozwiązania konkretnego problemu.

A – Analiza Wyjaśnia zależności, przyczyny i konsekwencje oraz ustala, co z wybranego materiału wynika.

K – Kontekst Dobiera kontekst ze względu na jego funkcję: pogłębienie problemu, porównanie, pokazanie różnicy albo poszerzenie rozumienia.

W – Wniosek Formułuje odpowiedź wynikającą z przeprowadzonej analizy.

Najkrócej:

problem → potrzebny fakt → analiza znaczenia → funkcjonalny kontekst → wniosek

Poziom rozszerzony – G–O–A–K–W

G – Garść wiedzy Uczeń korzysta z wiedzy teoretycznoliterackiej, historycznoliterackiej lub kulturowej potrzebnej do rozpoznania problemu.

O – Obserwacje Rozpoznaje konkretne rozwiązania zastosowane w utworze: narrację, przestrzeń, język, kompozycję, kreację bohatera, konwencję, symbolikę czy tradycję literacką.

A – Analiza Ustala sposób zastosowania rozwiązania, jego funkcję i wpływ na znaczenia utworu.

K – Kontekst Pogłębia analizę, pozwala porównać rozwiązania lub pokazać przemianę wzorca.

W – Wniosek Dotyczy sposobu ukształtowania utworu, funkcji rozwiązania i tworzonych dzięki niemu znaczeń.

Najkrócej:

problem literacki → rozwiązanie → obserwacja → funkcja → znaczenie → wniosek

F–A–K–W i G–O–A–K–W są narzędziami porządkującymi pracę z materiałem. Przygotowują do samodzielnego budowania wypowiedzi, pozostawiając uczniowi przestrzeń na analizę tematu, stanowisko i własny tok argumentacji.

Każdy tom rozwija kolejną umiejętność. Dzięki temu praca z lekturami tworzy także zaplanowany warsztat pisania i rozumowania.

Tom i rozwijana umiejętność
1/13 Mitologia
Wybór materiału – selekcja faktów i przejście od materiału do analizy i wniosku.
2/13 Antygona
Organizacja rozumowania – rozpoznawanie konfliktu racji, tworzenie pytań analitycznych i planowanie argumentu.
3/13 Makbet
Argument a przykład – analiza procesu, przyczyn i konsekwencji oraz odróżnianie twierdzenia od materiału, który je uzasadnia.
4/13 Skąpiec
Kontrola konstrukcji – rozpoznawanie funkcji elementów akapitu i wypowiedzi oraz sprawdzanie własnego warsztatu.
5/13 Dziady cz. III
Złożony materiał – łączenie kilku aspektów problemu i budowanie większej konstrukcji argumentacyjnej.
6/13 Lalka
Funkcjonalność – ocena, czy odwołanie rzeczywiście realizuje konkretny temat, diagnozowanie braków i poprawianie fragmentu.
7/13 Zbrodnia i kara
Malejące wsparcie – coraz bardziej samodzielna diagnoza, wybór materiału i poprawianie rozumowania.
8/13 Wesele
Jakość argumentacji – ocena jakości argumentacji i funkcji kontekstu.
9/13 Przedwiośnie
Pogłębianie argumentacji – rozwijanie odpowiedzi w wieloaspektowy tok rozumowania.
10/13 Zdążyć przed Panem Bogiem
Struktura i spójność – organizowanie całej wypowiedzi i kontrolowanie jej spójności.
11/13 Dżuma
Redakcja języka – doskonalenie jasności, precyzji i poprawności wypowiedzi.
12/13 Rok 1984
Poprawność zapisu i argument porównawczy PR – kontrola zapisu oraz budowanie porównania według wspólnych aspektów.
13/13 Tango
Ocena wypracowania według kryteriów – spojrzenie na gotową pracę z perspektywy kryteriów egzaminacyjnych.

Tomy 1–4: wybieram → analizuję → wnioskuję Tomy 5–8: buduję → sprawdzam → poprawiam Tomy 9–13: projektuję → redaguję → oceniam.

13 lektur • 9 obszarów poziomu podstawowego • 13 obszarów poziomu rozszerzonego

Mapy pokazują, z jakimi problemami i zagadnieniami można pracować przy poszczególnych lekturach.

Mapy Literackiego Kodu to 26 grafik: 13 map PP i 13 map PR. Są częścią pakietu 107 grafik i infografik, ale w całym systemie pełnią własną funkcję nawigacyjną i planistyczną. Pakiet 107 składa się z 26 map, 71 grafik związanych z poszczególnymi lekturami i 10 grafik ogólnych.

Poziom podstawowy – 9 problemów
Wolność, wybór i odpowiedzialność
Cierpienie, śmierć i sytuacja graniczna
Dobro, zło, wina, kara i przemiana
Władza, bunt, normy i przemoc
Relacje: miłość, rodzina, przyjaźń i samotność
Tożsamość, pamięć, dom i zakorzenienie
Prawda, pozór, manipulacja i poznanie rzeczywistości
Jednostka i wspólnota
Wartości i postawy

Poziom rozszerzony – 13 zagadnień
Czas i przestrzeń
Narracja i perspektywa
Kreacja bohatera
Język, styl, dialog i retoryka
Kompozycja i zakończenie
Gatunek i synkretyzm
Konwencje i ich przemiany oraz przenikanie
Kategorie estetyczne
Symbol, mit, archetyp
Zabiegi literackie
Tradycja literacka i intertekstualność
Wieloznaczność i różne perspektywy interpretacyjne
Prądy, programy i związek utworu z epoką
To właśnie te kategorie występują w systemie map; poszczególne tomy obejmują tylko te, które rzeczywiście są w nich analizowane. Na przykład mapa Wesela zawiera 11 z 13 kategorii PR, a nie wszystkie mechanicznie.

Uczniowi mapa pomaga dobrać lekturę do konkretnego problemu.

Dla nauczyciela jest narzędziem planowania: pozwala rozłożyć problemy PP i zagadnienia PR między różne lektury oraz kontrolować ich obecność w całym cyklu pracy.

Każdy tom poświęcony jest jednej lekturze obowiązkowej.

W zależności od utworu zawiera między innymi:

Paszport lektury,
Kod epoki,
Materiał do pracy na poziomie podstawowym,
Materiał do pracy na poziomie rozszerzonym,
Warsztat argumentacji i pisania,
Aneks: słowniczek pojęć i ewentualnie słowniczek postaci.

Pełny tom Wesele pokazuje rzeczywistą konstrukcję materiału: część PP opartą na F–A–K–W, część PR wykorzystującą G–O–A–K–W oraz oddzielne warsztaty argumentacji dla obu poziomów.

Przewodnik pokazuje cały system z perspektywy umiejętności, a nie kolejnych lektur.

Wyjaśnia:

F–A–K–W i G–O–A–K–W, progresję wszystkich 13 tomów, mapę problemów PP, mapę zagadnień PR, sposób korzystania z LKM przez ucznia, sposób korzystania przez nauczyciela, dobór materiału do tematu, indeks funkcjonalny całej serii, zasady samokontroli.

Dzięki temu można korzystać z LKM również wybiórczo: od konkretnej potrzeby przejść bezpośrednio do odpowiedniego tomu, modułu lub ćwiczenia.

Mapy Literackiego Kodu

Pakiet obejmuje mapy PP i PR dla wszystkich 13 lektur.

Łącznie tworzą system nawigacji po problemach, zagadnieniach i lekturach.

Wersje bardzo zwięzłe

Każdy z 13 tomów ma także wersję bardzo zwięzłą.

Jej zadaniem jest szybkie przywołanie materiału i sprawdzenie, czy uczeń potrafi samodzielnie odtworzyć wcześniej przepracowany tok rozumowania.

Jeśli potrafi – może kontynuować powtórkę.

Jeśli potrzebuje ponownego przeanalizowania problemu – wraca do właściwego modułu pełnego tomu.

Pakiet obejmuje 107 grafik i infografik, w tym Mapy Literackiego Kodu.

Grafiki pełnią różne funkcje. Pomagają między innymi zobaczyć strukturę, relacje, symbole, motywy, układ czasu i przestrzeni, porównania, mechanizmy, procesy oraz kolejne etapy pracy.
Nie mają zastępować analizy wykonywanej przez ucznia. Zasada przyjęta przy ich projektowaniu jest odwrotna: grafika może porządkować i ułatwiać orientację, ale nie powinna ujawniać tego, do czego uczeń ma dojść poprzez pytania, analizę, kontekst i wniosek.

Kalendarz maturzysty jest warstwą organizującą pracę w czasie. Łączy kolejność 13 tomów z rozwijanymi umiejętnościami, powtórkami i regularną pracą na materiałach CKE.

Od września do stycznia planuje pięć testów CKE, a od lutego do maja cztery wypracowania CKE. W kwietniu przewiduje powtórkę wszystkich 9 problemów PP oraz 13 zagadnień PR.

Dla każdej z 13 lektur uczeń osobno zaznacza treść, PP i PR. Najważniejsza zasada Kalendarza brzmi:

„Odhaczaj nie przeczytanie książki, lecz gotowość do użycia jej na maturze”.

Kalendarz pomaga więc planować, wykonywać zadania, sprawdzać postęp, określać własny cel i wracać do obszarów wymagających dalszej pracy. Nie zastępuje pełnych tomów ani analizy lektur.

Nauczyciel

LKM może służyć jako bank modułów dydaktycznych.

Nauczyciel wybiera materiał ze względu na cel lekcji lub konkretną potrzebę ucznia.

Może wykorzystać serię do:

lekcji problemowej PP, pracy nad zagadnieniem literackim PR, różnicowania poziomu wsparcia, diagnozowania konkretnej trudności, ćwiczenia wybranego elementu argumentacji lub pisania, pracy domowej, powtórek przekrojowych, planowania ciągłości warsztatu w kolejnych lekturach.

Nie ma potrzeby realizowania całego tomu strona po stronie. Przewodnik wprost zakłada możliwość wybierania pojedynczych modułów.

Uczeń

Uczeń może rozpocząć pracę od aktualnego celu.

Gdy chce zrozumieć lekturę – korzysta z Paszportu, Kodu epoki i odpowiednich modułów.

Gdy przygotowuje temat PP – wybiera problem, lekturę i właściwy moduł F–A–K–W.

Gdy pracuje na PR – rozpoznaje problem literacki i przechodzi do odpowiedniego modułu G–O–A–K–W.

Gdy zna lekturę, ale chce rozwijać pisanie – korzysta z części warsztatowych.

Gdy powtarza – może rozpocząć od wersji bardzo zwięzłej i wrócić tylko do tych fragmentów pełnego tomu, których potrzebuje.

Korepetytor

Modułowa konstrukcja pozwala dobrać materiał do konkretnej sytuacji ucznia: lektury, poziomu, rodzaju trudności i aktualnie rozwijanej umiejętności.

Rodzic

Rodzic może wybrać materiał odpowiadający rzeczywistej potrzebie ucznia: pracy z konkretną lekturą, przygotowaniu do PP lub PR, rozwijaniu pisania, powtórce albo systematycznemu przygotowaniu do matury.

Szkoła i biblioteka

Dla szkół i bibliotek przygotowano osobną wersję szkolną z licencją dla placówki.

Informacje dotyczące zawartości, licencji, ceny i zakupu znajdują się na oddzielnej stronie:

https://zapiskipolonistki.pl/literacki-kod-maturzysty/